پیش‌بینی هوا به سیاهه انتشار گره خورد

سیاهه انتشار فهرستی جامع از میزان و نوع آلاینده‌های تولیدشده توسط منابع مختلف از جمله حمل‌ونقل، صنایع، نیروگاه‌ها و مصارف خانگی است که بدون آن، امکان ارائه برآورد دقیق از وضعیت و روند آلودگی هوا وجود ندارد. هرچند فرآیند تدوین و به‌روزرسانی این سیاهه با مشارکت دستگاه‌های اجرایی مختلف در جریان است، اما ناهماهنگی و تأخیر در ارائه داده‌ها باعث شده این ابزار راهبردی هنوز به مرحله بهره‌برداری کامل نرسد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در مقاطعی، اطلاعات لازم از سوی برخی بخش‌های صنعتی کشور به‌طور کامل در اختیار نهاد متولی قرار نگرفته و همین موضوع، محاسبه دقیق میزان انتشار آلاینده‌ها را با چالش مواجه کرده است. این در حالی است که با افزایش تعداد روزهای ناسالم در شهرهای بزرگ، نیاز به به‌روزرسانی سیاهه انتشار بیش از گذشته احساس می‌شود.

پیش‌بینی غلظت آلاینده‌های هوا یکی از ابزارهای مهم برای مدیریت و کاهش پیامدهای آلودگی هواست که اجرای آن به داده‌های به‌روز سیاهه انتشار وابستگی مستقیم دارد. مدل‌های پیش‌بینی غلظت آلاینده‌ها طی سال‌های گذشته طراحی و آماده بهره‌برداری شده‌اند، اما دقت خروجی آن‌ها زمانی به سطح مطلوب می‌رسد که اطلاعات مربوط به منابع انتشار، متناسب با شرایط فعلی کشور به‌روزرسانی شده باشد.

در شرایط کنونی، این مدل‌ها ناگزیر بر پایه داده‌های قدیمی‌تر اجرا می‌شوند؛ داده‌هایی که بازتاب‌دهنده وضعیت کنونی شهرها، حجم ترددها، تغییر الگوی مصرف انرژی و گسترش فعالیت‌های صنعتی نیستند. به همین دلیل، خروجی پیش‌بینی‌ها بیش از آنکه تصویر دقیقی از شرایط روز ارائه دهد، به وضعیت سال‌های گذشته نزدیک است.

در صورت تکمیل و به‌روزرسانی سیاهه انتشار، امکان پیش‌بینی غلظت آلاینده‌ها در مقیاس‌های کوچک‌تر، از سطح شهر تا حتی محورهای پرتردد و بزرگراه‌ها فراهم خواهد شد. چنین ظرفیتی می‌تواند ابزار مؤثری برای هشدار زودهنگام، مدیریت شرایط اضطرار و کاهش مواجهه شهروندان با هوای آلوده باشد.

بر اساس تکالیف قانونی، یکی از وظایف اساسی دستگاه‌های مسئول، پیش‌بینی شرایط پایداری جو و اعلام زودهنگام آن پیش از تشدید آلودگی است. پایداری جو نقش تعیین‌کننده‌ای در ماندگاری آلاینده‌ها دارد و اطلاع‌رسانی به‌موقع درباره آن می‌تواند زمینه‌ساز اتخاذ تصمیم‌های پیشگیرانه در حوزه سلامت عمومی باشد. در عین حال، پایش و سنجش کیفیت هوا و اعلام شاخص‌های آلودگی، در حوزه مسئولیت نهادهای محیط‌زیستی قرار دارد.

در شرایط اضطرار آلودگی هوا، سازوکار تصمیم‌گیری میان چند نهاد انجام می‌شود؛ به‌طوری که پس از بررسی داده‌های جوی و زیست‌محیطی، جلسات مرتبط برای تعیین اقدامات اجرایی تشکیل و تصمیم نهایی درباره محدودیت‌ها یا تعطیلی‌ها در سطح استان‌ها اتخاذ می‌شود.

در مجموع، کارشناسان معتقدند بدون تکمیل سیاهه انتشار، مدیریت آلودگی هوا همچنان با نوعی «نابینایی داده‌ای» مواجه خواهد بود. به‌روزرسانی این ابزار، نه‌تنها شرط لازم برای پیش‌بینی دقیق‌تر غلظت آلاینده‌هاست، بلکه پیش‌نیاز تصمیم‌گیری مؤثر، کاهش آسیب‌های بهداشتی و نفس کشیدن ایمن‌تر شهروندان در سال‌های آینده به شمار می‌رود.